Powstańcze Biogramy - Jan Jurek

 Jan Jurek w mundurze 60 pułku piechoty.

Jan Jurek (1902 – 1941?)
- powstaniec wielkopolski -

 

Jan Jurek urodził się 20 maja 1902 roku w Gniazdowie, jako najstarsze dziecko w rodzinie Elżbiety (z domu Zydorek) i Wincentego Jurka. Miał czworo rodzeństwa: brata Jana ur.1907 oraz siostry: Marię ur. 1904 ( z męża Kycia), Władysławę ur.1910 ( z męża Kurek) i Pelagię ur.1913 ( z męża Krysiak). Był najbardziej ,,niepokornym duchem” w rodzinie. Jako szesnastolatek aktywnie zaangażował się w walkę o niepodległość Polski. Na początku listopada 1918 roku Jan Jurek wstąpił do pierwszego samodzielnego oddziału powstańczego pod dowództwem sierżanta Urbaniaka z Ostrowa. Oddział liczył około 18 osób z okolic Ostrowa. Po nieudanej próbie utworzenia Republiki Ostrowskiej oddział opuścił miasto i ulokował się w budynku dawnego ,,kordonu rosyjskiego” ¹ przy tworzonej właśnie granicy polsko – niemieckiej w Nowych Skalmierzycach (W tym miejscu należy się pewne wyjaśnienie. Państwo Polskie odrodziło się 11 listopada 1918 roku, ale Wielkopolska nadal była częścią Niemiec i dlatego wkrótce wyznaczono granicę polsko – niemiecką). Oddział nie miał umundurowania i broni, dlatego kilku jego członków urządziło wyprawę po ekwipunek do koszar w pobliskim Szczypiornie, gdzie ciągle jeszcze stacjonował batalion niemiecki. Wyprawa zakończyła się schwytaniem Jana Jurka, który zdołał jeszcze tej samej nocy brawurowo uciec. Oddział Urbaniaka kwaterował na granicy do grudnia 1918 roku, pełniąc funkcję straży granicznej. Został rozwiązany z chwilą wybuchu powstania wielkopolskiego, a jego członkowie wstąpili do tworzących się oddziałów polskich w Ostrowie i w Skalmierzycach. Jan Jurek pozostał w rodzinnym Gniazdowie i wraz z ojcem Wincentym brał udział w wykradaniu Niemcom broni i amunicji z magazynu mieszczącego w Młynie Berlinera przy ulicy 3 - go Maja i z podwórza hotelu Seidla w Nowych Skalmierzycach oraz w walkach o wyzwolenie Skalmierzyc. Po powstaniu Jan kontynuował karierę wojskową w 60 pułku piechoty, ale na jej temat niewiele wiadomo. Z przekazów rodzinnych wynika, że brał udział w wojnie polsko – bolszewickiej i walkach na froncie wschodnim. Za swoje zasługi wojenne otrzymał wiele odznaczeń wojskowych m.in. Medal Niepodległości i Medal Polska Swemu Obrońcy za wojnę polsko – bolszewicką. Nazwisko Jana Jurka widnieje na przedwojennej tzw. zweryfikowanej liście powstańców wielkopolskich. Po zakończeniu służby wojskowej Jan był zaangażowany w działalność kombatancką. Świadczą o tym zachowane zdjęcia. 

 

Na zdjęciu po prawej Jan Jurek (siedzi w środku) w mundurze powstańczym .Na czapce charakterystyczna rozetka powstańcza ze srebrnego sznurka. 

Na zdjęciu poniżej  Medal Niepodległości Jana Jurka.

 

17 maja 1937 roku Jan Jurek wraz z innymi żołnierzami złożył podpis na akcie erekcyjnym tablicy upamiętniającej zdobycie koszar niemieckich w Szczypiornie przez żołnierzy tzw. I Batalionu Pogranicznego Poznańskiego (Akt sprzędzono w 3 egzemplarzach, z których jeden wmurowano pod tablicą, a 2 pozostałe trafiły do Archiwum Państwowego w Poznaniu i Ministerstwa Spraw Wojskowych w Warszawie). W latach dwudziestych Jan w przeciwieństwie do młodszego brata Michała nie zainteresował się pracą w gospodarstwie i raczej szukał innych zajęć. Jego domeną był handel. Uchodził również za mężczyznę, któremu wdzięki kobiet nie pozostawały obojętne. Mimo niewątpliwego powodzenia u płci przeciwnej do końca życia pozostał kawalerem. Chociaż opuścił gospodarstwo to miał dobry kontakt z ojcem, który darzył go dużym poważaniem. Dzisiaj możemy tylko przypuszczać, że decydowały o tym podobne, porywcze i zadziorne charaktery. Takie dwie bratnie, rogate dusze. W latach trzydziestych Jan Jurek mieszkał w Nowych Skalmierzycach przy ulicy Grudniowej i pracował jako zawiadowca na stacji kolejowej. W tym okresie rozpoczął przygotowania do budowy fabryki butów, na co uzyskał kredyt poręczony przez ojca Wincentego Jurka. Plany te pokrzyżował wybuch II wojny światowej. Po zajęciu Nowych Skalmierzyc przez Niemców Jan Jurek nadal pracował na stacji kolejowej. Jesienią 1939 roku został oskarżony o bezprawne wydanie żywności z magazynu, który był pod jego nadzorem. Groziło mu za to aresztowanie. Chcąc go uniknąć postanowił ratować się ucieczką. Przed wyjazdem udał się do domu siostry Pelagii i szwagra Stanisława Krysiaka w Skalmierzycach przy ulicy Ostrowskiej, gdzie zamierzał spędzić ostatnią noc. O jego pobycie u rodziny doniósł jeden z miejscowych volksdeutschów i Jan został tam przez Niemców aresztowany. Trafił do obozu Dachau , a potem do Mauthausen-Gusen². Incydent z wydaniem chleba był pretekstem do aresztowania, a w rzeczywistości chodziło o niepodległościową działalność i udział Jana w powstaniu wielkopolskim.

powyżej: Jan Jurek na werandzie, istniejącego do dziś
rodzinnego domu w Gniazdowie, zdjęcie z lat trzydziestych XX wieku
.

O pobycie Jana Jurka w obozie wiemy niewiele. W zbiorach rodzinnych zachował się tylko jeden list, datowany na 3 sierpnia 1941 roku. Jan Jurek został najprawdopodobniej zamordowany przez Niemców w obozie koncentracyjnym w Mauthausen-Gusen. Dokładna data śmierci pozostaje nieznana i czeka na ustalenie.

Cześć jego pamięci!

Dariusz Pietraszek

Akt urodzenia

Jana Jurka z 1902 roku

wystawiony

przez

Ludwika Jabłońskiego

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

zdjecie poniżej:
Ostatni list Jana Jurka z obozu
w Mauthausen-Gusen z 3.08.1941 roku

 

 


Przypisy:
¹ budynek kordonu granicznego – zapewne chodzi o dawny rosyjski posterunek graniczny znajdujący się po prawej stronie drogi ze Skalmierzyc do Kalisza,
² Konzentrationslager Mauthausen-Gusen – niemiecki obóz koncentracyjny przy zakładach zbrojeniowych w Gusen. Usytuowany w odległości 4,5 km od miasteczka Mauthausen i ok. 20 km od Linzu w Austrii. Istniał w latach 1940-1945. Komendantem od 1940 roku do końca wojny był Franz Ziereis. KL Mauthausen-Gusen należał do najcięższych obozów III Rzeszy. Według zeznań świadków ludzie, którzy przyjeżdżali do tego obozu z Oświęcimia umierali w niedługim czasie, a ci, którym udawało się przeżyć zgodnie twierdzili, że byliby gotowi wracać do Oświęcimia na kolanach. Począwszy od wiosny 1940 r. miał miejsce duży napływ do obozu więźniów z Polski, ponieważ Gusen ujęto w planie niszczenia polskiej inteligencji - akcja Intelligenzaktion. Akcja realizowana była przez grupy operacyjne policji bezpieczeństwa – Einsatzgruppen oraz Selbstschutz, które w okupowanej Polsce dokonywały aresztowań na podstawie imiennych list proskrypcyjnych Sonderfahndungsbuch Polen – tzw. "listy wrogów Rzeszy". Zawierały one nazwiska wybitnych osób narodowości polskiej. Zostały sporządzone przed wojną przez członków mniejszości niemieckiej w Polsce. SS-mani nadzorujący obóz nazywali go "Vernichtungslager fur die polnische Intelligenz" - obóz zagłady dla polskiej inteligencji. Początkowo w Gusen przeważali Polacy, którzy stanowili 97% ogółu więźniów. Więźniowie pracowali w morderczych warunkach w kamieniołomie lub w okolicznych fabrykach, głównie zakładach zbrojeniowych. Przez obóz przeszło 335 000 więźniów, z czego zmarło od 71 000 do 122 000.
Źródła do artykułu:
- zbiory i informacje pozyskane od rodziny,
- ,,Skalmierzycki przyczółek 1918 -1919” – Władysław Boroch,
- ,,W 50 – rocznicę powstania wielkopolskiego” – autor nieznany,
- zbiory autora artykułu,
- Dziennik Poznański (19.05.1937) – Tablica Mertki,
- https://szukajwarchiwach.pl/11/737/0/2/86/skan/full/izVSVAf1HMjV0vO7Gf8CXA11

/737/0/2/86: [Księga urodzeń](obraz: 52.jpg)

 

Wszystkich zainteresowanych upamiętnieniem swoich przodków, prosimy o kontakt:

    

Ks. Marcin Nowicki
(ksmarcinnowicki@gmail.com)
Dariusz Pietraszek
(pietraszek@4gim.pl; tel.507 106 863)

 

 

 



« powrót

Msze święte

Niedziela: 
7.00  9.00  11.00  17.00  

Dni powszednie:
7.30  18.00

Adoracja: Wystawienie Najświętszego Sakramentu
w dni powszednie od 8.00 do 18.00; niedzile i święta od 12.00 do 17.00

Spowiedź święta

Pół gdziny przed każdą
Eucharystią

W pierwszy piątek miesiąca od 15.00 do 16.00 i 16.30 do 18.00
 

Biuro parafialne

Godziny otwarcia: 
od poniedziałku do soboty
po wieczornej Mszy św., 

 

Komentarz do Ewangelii

I KOMUNIA ŚWIĘTA 2019

5 maja 2019r. będziemy obchodzić Uroczystość
I Komunii Świętej w naszej parafii.